Niedziela Palmowa – Światowy Dzień Młodzieży

Niedziela Palmowa znana jest w Kościele od końca IV w. Celebrowano ją uroczyście w Jerozolimie. Dla nas jest początkiem obchodów Wielkiego Tygodnia, które zakończymy Paschą, czyli Niedzielą Wielkanocną. Jest to szósta niedziela Wielkiego Postu. Obchodzona jest ona na pamiątkę triumfalnego wjazdu Jezusa do Jerozolimy. W Polsce Niedziela Palmowa (II Niedziela Pasyjna) nazywana była też Niedzielą Kwietną, bo zwykle przypada w kwietniu, kiedy pokazują się pierwsze kwiaty.

Niedziela palmowa na Kurpiach

Zwyczaj poświęcania palm wprowadzono do liturgii dopiero w XI wieku. Uplecionymi i świeżo poświęconymi palemkami po mszy w Niedzielę Palmową lekko się okładano nawzajem, mówiąc: “Nie ja biję, palma bije, za tydzień wielki dzień, na 6 noc – Wielkanoc” i składano sobie przy tym jak najlepsze życzenia. Bicie wierzbowymi witkami pełniło funkcję swoistego rytuału. Miało ono pobudzić siły żywotne uderzanego, dziewczętom przysporzyć urody, a chłopcom odwagi. Palemkami klepano też zwierzęta, by były zdrowe przez cały rok. Poświęcone palmy, zatknięte za obrazy, czy krzyże, miały strzec domostwa od nieszczęść, chorób i złych mocy oraz zapewnić błogosławieństwo wszystkim domownikom. Wtykano także palmy na pola, aby Bóg strzegł zasiewów i plonów przed gradem, suszą i nadmiernym deszczem. Dawniej wierzono również w funkcje ochronne palmy więc skruszone rośliny z poświęconej palmy wrzucano do różnych leków, naparów, gdyż wierzono, że mają one lepsze właściwości lecznicze. Zgodnie z tradycją w Wielką Sobotę palmy są palone, aby popiół z nich mógł zostać użyty w czasie obchodów Środy Popielcowej w następnym roku.

Kurpiowskie palmy

W Polsce wykonywanie palm wielkanocnych ma bogatą tradycję. Szczególnie zwyczaj ten zachował się na Kurpiach w miejscowości Łyse oraz w Małopolsce w Lipnicy Murowanej, gdzie odbywają się corocznie konkursy na najdłuższą i najpiękniejszą palmę. Najprostszą, najbardziej znaną palmą była, jak i jest gałązka wierzbowa w pełni obsypana srebrnymi baziami (kotkami).

Tradycyjnie palmy robiono z tych roślin, które rosły nad rzeką – bo płynąca w nich woda dawała roślinom zieleń i życie, te rośliny odradzały się po zimie najszybciej. Była to m.in. wierzba i trawy oraz trzciny nadrzeczne. Polskie palmy wielkanocne najczęściej przypominają pionowe, smukłe bukiety kwiatów. Wysokość palmy uzależniona jest od gustu twórcy. Palmowy bukiet musi zawierać także tzw. rośliny wiecznie zielone np.: gałązkę tui, świerku, bukszpanu, borówek leśnych lub cisu. Całość przybierana jest kolorowymi wstążeczkami i suszonymi, sztucznymi lub papierowymi kwiatkami. Obecnie w całej Polsce bardzo popularne są tzw. palmy wileńskie, które mają kształt barwnych pałek (wałków). Robi się je z kwiatów, farbowanych kłosów, z różnych suszonych traw i mchów, misternie układanych i wiązanych na patykach. W kilku regionach Polski istnieje tradycja robienia okazałych palm osiągających niekiedy 2 i 3 metry wysokości. Są to: Karpaty Zachodnie, Podhale i Pogórze, ziemia sądecka i tarnowska, okolice Myślenic, Bochni i Wieliczki a także Kurpie. Te wysokie palmy występują w dwóch zasadniczych odmianach. Na południu Polski są to pęki długich prętów wierzbowych, leszczynowych lub wiklinowych. W kilku miejscach zostają przewiązane giętką wierzbową wicią zwieńczone wielkim, barwnym czubem, który stanowi bukiet z kwiatów, bazi i bukszpanu. Nie mogą zawierać żadnych metalowych części. Na szczycie takie palmy umieszcza się zazwyczaj złocisty krzyżyk.

Od 1986 roku zgodnie z wolą papieża  Jana Pawła II, w Niedzielę Palmową obchodzony jest też Światowy Dzień Młodzieży.

Opracowała Jadwiga Anders